Een kwart eeuw geleden werd de MPA-opleiding in Utrecht opgericht vanuit de ambitie van toenmalig minister Els Borst: physician assistants (PA’s) kunnen taken van artsen overnemen, de kwaliteit van zorg verbeteren en de zorg toegankelijk houden. Inmiddels zijn PA’s werkzaam binnen zo’n dertig specialismen en zijn zij niet meer weg te denken uit de Nederlandse gezondheidszorg. Tijdens het symposium blikten sprekers terug op de ontwikkeling van het beroep en de opleiding en keken ze vooruit naar de toekomst van de PA.

Josephine Berkvens nam de aanwezigen mee door de geschiedenis van de opleiding. Ze vertelde over de eerste jaren, waarin veel partijen betrokken moesten worden om de opleiding, het beroep en de wettelijke positie van de PA vorm te geven. Ook stond zij stil bij de toekomst van de opleiding, met aandacht voor thema’s als AI, Planetary Health en de verdere ontwikkeling van het curriculum. Daarbij benadrukte zij het belang van samenwerking binnen het gehele zorgveld: ‘It takes a whole Health environment to raise a physician assistant.’

PA en alumnus van cohort 2002 Alex van der Lecq vertelde over de beginjaren van het beroep. Als een van de PA’s van het eerste uur begon hij op de spoedeisende hulp met relatief laagcomplexe zorg. Door innovatie, doorzettingsvermogen en voortdurende ontwikkeling groeide de rol van de PA uit tot een vaste waarde binnen de zorg. Tegenwoordig levert hij hoogcomplexe zorg, zowel op de SEH in het LUMC als op de ambulance, en ziet hij van dichtbij hoe het beroep zich heeft ontwikkeld.

Oud-voorzitter van beroepsvereniging NAPA Wijnand van Unen blikte terug op de ontwikkeling van de beroepsvereniging en de beroepsgroep. Hij stond stil bij belangrijke mijlpalen, zoals de wetswijziging in 2018 en de samenwerking met medisch specialisten. Volgens Van Unen ligt de kracht van de beroepsgroep in het collectief: elkaar vinden, versterken en verder brengen. Zijn boodschap aan de PA’s was helder: “Stop met jezelf verdedigen. Je bent er al.”

Emeritus hoogleraar medische onderwijskunde Olle ten Cate vertelde over de ontwikkeling van Entrustable Professional Activities (EPA’s), een methode om de groei van klinische vaardigheden te beoordelen. De MPA-opleiding in Utrecht was de eerste opleiding die met EPA’s werkte. Ten Cate liet zien hoe het concept zich ontwikkelde van een eerste presentatie in 2005 tot een internationaal toegepast model. Volgens hem maken EPA’s zichtbaar wanneer een zorgprofessional voldoende bekwaam is om zelfstandig taken uit te voeren, terwijl leren en ontwikkelen altijd doorgaan. De PA is volgens hem bij uitstek een beroepsgroep die met behulp van EPA’s op maat opgeleid kan worden en gedurende de loopbaan nieuwe taken kan aanleren om zelfstandig te doen.

MPA-docent en huisarts Liesbeth Rozendaal vertelde over het ontstaan van het huisartsenlint. Dit programma brengt PA-studenten in de huisartsgeneeskunde samen om kennis en ervaring uit te wisselen en zich verder te ontwikkelen binnen de eerstelijnszorg. Met de toenemende vergrijzing en groeiende zorgvraag ziet Rozendaal een belangrijke rol voor PA’s in de huisartsenzorg. Tegelijkertijd blijft het vergroten van de bekendheid van de PA een belangrijk aandachtspunt. Het is nog steeds niet bij alle huisartsen bekend dat een PA in de volle breedte van het huisartsenvak ingezet kan worden.

Onderzoeker Geert van den Brink presenteerde de resultaten van promotieonderzoek naar de effecten van de inzet van PA’s en verpleegkundig specialisten. Uit onderzoek blijkt dat PA’s bijdragen aan meer continuïteit van zorg, een betere organisatie van zorgprocessen en verlichting van de werkdruk van medisch specialisten. Ook zijn PA’s zelf zeer tevreden over hun werk. Hij zoomde ook in op de kosten voor het opleiden van een PA. Dat is voor de maatschappij veel doelmatiger dan het opleiden van artsen voor taken die een PA prima kan overnemen. Van den Brink benadrukte dat verdere groei van de beroepsgroep noodzakelijk blijft om toekomstige uitdagingen in de zorg op te vangen.

Neurochirurg Wilco Peul gaf zijn visie op de rol van de PA binnen het medische domein. Volgens hem zijn PA’s onmisbaar geworden binnen de moderne zorg. Hij benadrukte hun belangrijke rol in coördinatie, besluitvorming en continuïteit van zorg, juist bij complexe patiënten. Daarbij pleitte hij voor vertrouwen, mandaat en leiderschap voor PA’s, die volgens hem steeds meer als gelijkwaardige partners binnen het zorgteam functioneren.

Jurist en NAPA-adviseur Astrid Kiewiet gaf inzicht in de juridische kaders waarbinnen PA’s werken. Zij besprak onder meer het bevoegdheidskader, voorbehouden handelingen, bekwaamheid en de verschillen tussen taakherschikking en taakdelegatie. Ook lichtte zij de werking van het tuchtrecht toe. Er is in de wetgeving nog veel grijs gebied dat in de praktijk leidt tot discussie of terughoudendheid bij de inzet van PA. Volgens Kiewiet is het na 25 jaar tijd om wet- en regelgeving opnieuw tegen het licht te houden, zodat deze beter aansluit bij de huidige praktijk.

Onderzoeker en docent Luppo Kuilman plaatste de Nederlandse PA in internationaal perspectief. Hij liet zien dat het beroep wereldwijd groeit, maar dat er nog veel verschillen bestaan in benaming, positionering en opleiding. Nederland geldt internationaal vaak als voorbeeld, mede dankzij de wettelijke verankering en de sterke samenwerking tussen opleiding, studenten en beroepsvereniging. Tegelijkertijd riep hij op om internationaal te blijven samenwerken en verder te bouwen aan professioneel eigenaarschap.

MPA-docent en onderwijskundige Erwin Beelen sloot het inhoudelijke programma af met een blik op de toekomst van het onderwijs. Hij benadrukte het belang van zowel expliciete kennis als de vaak onzichtbare, taciete kennis die ontstaat door ervaring, samenwerking en reflectie. Beelen deelde de lessen van Josephine en Patty: informeel leren, intervisie en het bespreken van praktijkervaringen. Zijn pleidooi: laat PA’s steeds vaker PA’s opleiden en investeer meer in onderzoek naar leren en opleiden.

Het symposium werd afgesloten met een feestelijk afscheid van Patty Dix en Josephine Berkvens. Collega’s, oud-studenten en vertegenwoordigers uit het werkveld, onder wie NAPA-voorzitter Rianne Rijsdijk, spraken hun waardering uit voor hun enorme inzet.

Gedurende 25 jaar hebben Patty en Josephine een blijvende stempel gedrukt op de opleiding, het beroep en de ontwikkeling van de physician assistant in Nederland. Ze werden terecht door Annemarije Steensma de ‘Founding Mothers’ van de PA-opleiding genoemd. Hun betrokkenheid, aandacht voor sociale cohesie, gevoel voor humor en niet-aflatende inzet hebben een onuitwisbare indruk achtergelaten.

Dankzij hun visie en doorzettingsvermogen is een initiatief van 25 jaar geleden uitgegroeid tot een volwassen opleiding en een stevig verankerd beroep binnen de Nederlandse gezondheidszorg.