Uit onderzoek van Jordans et al. blijkt dat maar liefst 71% van de ondervraagde zorgverleners in Nederland zich bezorgd voelt bij het behandelen van hiv-positieve patiënten. Deze angst is grotendeels onterecht en ontstaat vooral door een gebrek aan kennis over het virus. PA’s infectieziekten Dorien van der Sluis (LUMC), Anne Metselaar (LUMC) en Maaike Kok (OLVG) zijn gespecialiseerd in hiv en aids. Naast hun werk in de patiëntenzorg zetten zij zich actief in voor het informeren van collega-zorgverleners en het verminderen van het stigma rondom deze ziekte. Zij noemen de onderzoeksresultaten dan ook ‘schokkend’.

Het humaan immunodeficiëntievirus (hiv) wordt overgedragen via onbeschermd seksueel contact, besmette naalden, bloedproducten of van moeder op kind (verticale transmissie). In Nederland worden daarom standaard alle zwangere vrouwen getest op syfilis én op hiv. 

Na transmissie dringt het RNA van hiv de CD4-cel binnen, waarin het RNA wordt omgezet in DNA en waarin het virus zich vermenigvuldigt. Na verloop van tijd raakt het immuunsysteem hierdoor ernstig verzwakt, wat uiteindelijk kan leiden tot aids. Mensen kunnen dan overlijden aan ogenschijnlijk ‘simpele’ infecties, zoals een longontsteking.

Gelukkig is dit in de westerse wereld niet langer de realiteit. Mensen die succesvol worden behandeld met hiv-remmers, hebben een ondetecteerbare viral load en kunnen het virus niet meer overdragen. Mensen met hiv kunnen tegenwoordig net zo oud worden als mensen zonder hiv. Wel is er een verhoogd risico op onder andere hart- en vaatziekten, dentale problemen, diverse soorten kanker en zijn deze mensen soms gevoeliger voor infecties zoals herpes zoster.

De behandeling van een hiv-besmetting bestaat uit een combinatie van minstens twee antiretrovirale middelen, ook wel HAART (Highly Active Antiretroviral Therapy) of cART (combination Antiretroviral Therapy) genoemd. Deze therapie remt de virusvermenigvuldiging effectief. Deze is hierdoor ‘slapend’, kan zich niet meer vermenigvuldigen en is dan ook niet meer overdraagbaar.

Iemand met hiv die succesvol wordt behandeld, vormt dus geen risico voor anderen. Sterker nog: de kans op overdracht door een bekende hiv-patiënt is kleiner dan bij iemand waarvan je de hiv-status niet kent, aldus Van der Sluis, Metselaar en Kok.

Om meer bewustwording te creëren onder zorgverleners, dragen deze PA’s actief bij aan scholingen. Zo is er een gratis e-learning beschikbaar: ‘Mensen met hiv in de ziekenhuiszorg, wat moet je weten?’, die is ontwikkeld door het OLVG, de Hiv Vereniging en Soa Aids Nederland.

Deelnemers aan deze cursus krijgen, als vervolg op de e-learning een workshop aangeboden. Deelnemers gaan hierbij in gesprek met ervaringsdeskundigen, onder leiding van onder anderen Van der Sluis, Metselaar en Kok. Steeds meer centra nemen deel aan deze workshops, die inmiddels door heel Nederland worden georganiseerd.

Van der Sluis, Metselaar en Kok benadrukken ook de belangrijke rol van de GGD bij educatie over hiv en het verstrekken van PrEP (Pre-Exposure Profylaxe), medicatie die het risico op hiv-besmetting aanzienlijk verkleint. Helaas wordt deze rol momenteel beperkt door onvoldoende financiering vanuit de overheid. Dit leidt onder andere tot lange wachttijden voor het verkrijgen van PrEP, waardoor sommige mensen alsnog hiv oplopen. Publiekscampagnes over condoomgebruik of hiv zijn ook schaars geworden. Om het gebrek aan voorlichting deels op te vangen, zetten Van der Sluis, Metselaar en Kok zich actief in om voorlichting en scholing te geven aan collega’s.

Tijdens hun spreekuren op de polikliniek infectieziekten begeleiden Van der Sluis, Metselaar en Kok hun hiv-patiënten intensief. Patiënten worden minimaal tweemaal per jaar gezien tijdens consulten van 20 tot 30 minuten.

Naast medische handelingen en het voorschrijven van medicatie is er ook aandacht voor het stigma rondom hiv, preventieve zorg (zoals vaccinaties en cardiovasculair risicomanagement) én psychosociale aspecten. Taalgebruik speelt een belangrijke rol in het verminderen van stigma. Zo spreekt men liever van ‘transmissie’ in plaats van ‘besmetting’, omdat dit neutraler en minder stigmatiserend is. Veel patiënten komen uit kwetsbare groepen binnen de samenleving, waarin hiv grote impact heeft op het dagelijks leven. In sommige culturen wordt hiv nog altijd gezien als ‘vies’ of als ‘eigen schuld’.

Er zijn zelfs landen waar mensen het land uitgezet worden zodra bekend wordt dat zij hiv-positief zijn. Deze patiënten raken hierdoor ontheemd en geïsoleerd.

Seksualiteit en intimiteit zijn veelbesproken thema’s tijdens de spreekuren. De PA’s merken dat de meeste patiënten hier open over zijn, mits ernaar gevraagd wordt. Dit geeft aan hoe belangrijk het is om ruimte te bieden voor dit onderwerp, ook bij bijvoorbeeld andere specialisaties binnen de ziekenhuizen en huisartsenpraktijken. Seksualiteit kan worden beïnvloed door ziekte of medicatie. En kan hierbij de kwaliteit van leven nadelig beïnvloeden. Zo staat bekend dat bètablokkers het libido kunnen verlagen, maar dit wordt lang niet altijd uitgevraagd bij de evaluatie van de behandeling. Volgens de PA’s is dit een gemiste kans. Aandacht voor seksualiteit in de spreekkamer kan een belangrijk verschil maken in de kwaliteit van leven van patiënten.

Dat 71% van de zorgverleners zich nog altijd onterecht zorgen maakt bij de behandeling van mensen die leven met hiv, toont aan dat er nog veel werk aan de winkel is. Het is aan ons, als PA’s, om bij te dragen aan betere kennis en bewustwording. Schrijf je dus in voor de e-learning en zet de eerste stap richting meer kennis over hiv. Tijd om deze onterechte angst definitief achter ons te laten! •

Bekijk hier de E-learning over hiv in Nederland.

tekst: Shanna Rijke, PA ouderengeneeskunde
contact: s.rijke@leliezorggroep.nl
bron: NAPA Magazine, nr. 27, najaar 2025