Het Capaciteitsorgaan adviseert de overheid voor zo’n 80 beroepen in de zorg over het aantal op te leiden zorgprofessionals. De adviezen over de benodigde instroom in de opleidingen komen binnen het Capaciteitsorgaan tot stand in verschillende ‘Kamers’, zoals de Kamer Medisch Specialisten en de Kamer Geestelijke Gezondheidszorg. Voor physician assistants en verpleegkundig specialisten is er de Kamer PA/VS. In deze Kamer nemen drie PA’s deel aan het uitdagende en ingewikkelde adviesproces. ­

Programmasecretaris Ellen Dankers – de Mari, en Hetty Visee, arbeidsmarktonderzoeker bij het Capaciteitsorgaan, lichten dit proces toe.

Elke drie jaar wordt een cyclus doorlopen waarin vanuit verschillende bronnen data wordt verzameld. Deze data wordt vervolgens in een ramingsmodel meegenomen om zo tot een advies te komen. De kamer PA/VS bestaat uit vertegenwoordigers van NAPA, V&VN VS, hogescholen, praktijkopleidingsinstellingen en zorgverzekeraars en wordt begeleid door Ellen Dankers en Hetty Visee.

In december 2025 verscheen het meest recente advies voor PA’s. Het ­Capaciteitsorgaan adviseerde toen om de instroom te verhogen van 286 naar 320 nieuwe studenten per jaar. Na dit advies start gelijk de nieuwe driejaarlijkse cyclus. ‘De eerste bijeenkomsten van de nieuwe cyclus staan in het teken van het opstellen van een plan: wat gaan we doen de komende drie jaar en welke data gaan we verzamelen?’, licht Ellen toe. ‘We zetten onderzoeken uit, bevragen alumni, doen een werkgevers-enquête, houden multidisciplinaire expertbijeenkomsten en veldgesprekken met zorgorganisaties, de beroepssector en de vakgroepen van NAPA. En we volgen publicaties op dit gebied nauwlettend.’

De verzamelde gegevens worden aangevuld met registerdata en declaratiedata. Deze worden bekeken door een data-analist. ‘Het is daarom van belang dat PA’s op eigen naam declareren. Dit verschaft inzicht in de bijdrage van de PA aan de geleverde zorg’, aldus Ellen. ‘Verder halen Hetty en ik input op bij de leden van de Kamer en doen voorstellen voor een plan van aanpak. De leden van de Kamer denken vervolgens mee over dit plan en de uitvoering ervan.’

Als alles compleet is, komt de verzamelde informatie naar de Kamer PA/VS voor bespreking. Hierbij wordt gekeken naar volledigheid en bruikbaarheid van data en er wordt gediscussieerd over hoe deze omgezet kan worden naar het ramingsmodel. Het Capaciteitsorgaan doet hiervoor voorstellen aan de Kamer en bewaakt de betrouwbaarheid en het correcte gebruik van de gegevens.

Bart Ruiterkamp is PA en werkzaam als docent bij de MPA aan de Hogeschool Arnhem en Nijmegen (HAN). Bart zat twee termijnen namens NAPA in de Kamer PA/VS. ‘Het ramingsmodel is met ongeveer 50 parameters ongekend complex’, vertelt hij. ‘Het doorgronden van de basis van dit model en de bijbehorende ramingscyclus was een uitdagend proces, maar de kennis die ik hierbij heb opgedaan is van onschatbare waarde. Het stelt mij in staat om in andere gremia beter beslagen ten ijs te komen. Tegelijkertijd breng ik de kennis en ervaringen uit die gremia weer terug naar de vergaderingen van het Capaciteitsorgaan, wat de belangenbehartiging van onze beroepsgroep ten goede komt.’

Ellen vult aan: ‘Het leuke is dat de PA’s in verschillende sectoren van de gezondheidszorg vertegenwoordigd zijn en dat het een beroep in ontwikkeling is. Een PA mag maximaal drie keer drie jaar zitting nemen in de Kamer PA/VS van het Capaciteitsorgaan. Bij het wisselen gaat er wel expertise en ervaring verloren, maar er komt dan weer iemand met een frisse blik bij.’

Er is een aantal trends van invloed op de ramingen die ook zijn meegenomen in het laatste advies. Hetty noemt de belangrijkste: ‘De huidige groep PA’s wordt ouder, 7% is 60 jaar of ouder en zal dus op een gegeven moment vervangen worden. Daarnaast groeit het personeelstekort in de zorg: in 2025 waren er per 100 werkzame PA’s circa 10 vacatures. Er is een toename in de vraag naar PA’s in langdurige zorg, in de huisartsenzorg en in ouderengeneeskunde. Die toenemende vraag is onder meer het gevolg van demografische ontwikkelingen, van afspraken in het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) en van de trend om zorg dichter bij huis te organiseren.’

De impact van kunstmatige intelligentie (AI) lijkt vooralsnog beperkt, mogelijk zal het de administratielast en de werkdruk ­verlagen, maar de komende jaren wordt er nog geen aanzienlijk effect in diagnostiek en behandeling verwacht.

Als de hele cyclus doorlopen is, volgt er nog een doorberekening door een onafhankelijk bureau en volgt het uiteindelijke advies. Wanneer de Kamer daarmee akkoord is, gaat de tekst voor een definitief akkoord naar het algemeen bestuur van het Capaciteitsorgaan, de ministeries van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW).

Op het moment van schrijven van dit artikel is nog niet bekend of de minister het advies van december 2025 gaat overnemen. •

Bekijk het Capaciteitsplan 2027-2030 Kernrapport Physician Assistant

tekst: Sophie Benoy – De Keuster, PA Reumatologie, Máxima MC
beeld: Adobe Stock
bron: NAPA Magazine, nr. 28, voorjaar 2026