Hersentumoren als bijwerking van medicatie

CASUS IN BEELD

Jeroen van Rosmalen, physician assistant, afd. Intensive Care, Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis, Tilburg

Angela M. M. Kotsopoulos, internist-intensivist, Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis, Tilburg

Hazem Al-Khawaja, neurochirurg, Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis, Tilburg

Casus

Een 56-jarige man kwam bij de neuroloog vanwege hoofdpijn, duizeligheid, sensibiliteitsstoornissen aan het linkerbeen en onwillekeurige bewegingen van de linkerarm bij helder bewustzijn.

Zijn medische voorgeschiedenis vermeldde onder meer een ossaal gemetastaseerd prostaatcarcinoom (2010) waarvoor hij hormonale therapie kreeg.

Op de MRI van het cerebrum waren drie ruimte-innemende processen te zien: één grote van 30 millimeter doorsnede rechts frontaal (foto 1) en twee kleine (niet zichtbaar op foto 1). Histologisch onderzoek na resectie wees uit dat het om een atypisch meningeoom ging (WHO graad 2, zie
tabel 1). De patiënt zag af van nabestraling. De hormonale therapie werd postoperatief gecontinueerd.

Op een controle-MRI na drie maanden zagen we een groot recidief dat vervolgens ook is verwijderd (zie foto 2 en 3). De progesteronreceptor van het meningeoom was in het PA-onderzoek van de eerste operatie licht positief. Patiënt gebruikte voor het prostaatcarcinoom leuproreline-depotinjectie gecombineerd met bicalutamide gevolgd door cyproteron 100 mg per dag. Na overleg met de uroloog werd deze hormonale therapie gestaakt.

Beschouwing

Meningeomen zijn veelvoorkomende hersentumoren.1 Ze zijn meestal benigne, slechts 8 procent is atypisch of maligne (zie tabel 1).2 Symptomen van meningeomen treden vaak sluipend op. Klachten hangen af van de lokalisatie in de hersenen.

Meningeomen zijn geassocieerd met diverse factoren: lichaamslengte, bestraling op het hoofd (ook röntgenfoto’s van het gebit), roken, neurofibromatosis type 2 en hormonen.3-8

Verondersteld wordt dat de invloed van hormonen op meningeomen ontstaat doordat meerdere hormoonreceptoren in de tumor aanwezig zijn.9 Hormonale therapie met bijvoorbeeld cyproteron (Androcur) is de standaardbehandeling voor patiënten met uitgezaaide prostaatkanker. In een retrospectieve cohortstudie wordt een elfmaal verhoogde kans op meningeomen gevonden bij gebruikers van hoge doses cyproteron.10 Ook pro­gestagenen, oestrogenen, LHRH-agonisten en groeihormonen kunnen de groei van daarvoor gevoelige meningeomen stimuleren.7 8 (zie tabel 2)

Behandeling

Algemene en specifieke informatie over de behandeling van meningeomen is te vinden in de landelijke richtlijnen op oncoline.nl/meningeoom. Hierin staat dat bij groei van meningeomen tijdens het gebruik van exogene geslachtshormonen, deze therapie ontraden moet worden en anders nauwgezet gemonitord moet worden – met iedere drie maanden een controle-MRI. Verschillende casussen en een case-serie laten regressie van meningeomen zien als de hormonale therapie wordt gestaakt.11 12

Conclusie

Bij elke patiënt met een meningeoom moet de voorschrijver van hormoonsuppletietherapie het staken daarvan overwegen.

Dank aan mevr. S. van de Koppel (Lareb) en mevr. A. Keyany (apotheker ETZ) voor hun hulp bij het samenstellen van tabel 2.

Contact

jeroen.van.rosmalen@mmc.nl

Voor foto’s en tabel zie pfd van dit artikel

LITERATUUR

1 Vernooij MW, Ikram MA, Tanghe HL, Vincent AJ, Hofman A, Krestin GP, et al. Incidental findings on brain MRI in the general population. N Engl J Med 2007;357:1821-8.

2 Li Q, Coulson H, Klaassen Z, Sharma S, Ramalingam P, Moses KA et al. Emerging association between androgen deprivation therapy and male meningioma: significant expression of luteinizing hormone-releasing hormone receptor in male meningioma. Prostate Cancer Prostatic Dis. 2013;16:387-90.

3 Ciocan LM, Dănăilă L, Stănculescu DE, Neamţu SD, Mateescu GO, Stanca L. Prognostic factors in anterior skull base meningiomas, Rom J Morphol Embryol. 2014;55(3 Suppl):1063-9.

4 Tsutsui T, Miyashita K, Sabit H, Fukui I, Hayashi Y, Mizokami A et al. Acute Progression of Recurrent Meningioma during Luteinizing Hormone-Releasing Hormone Agonist Treatment for Prostate Cancer. World Neurosurg. 2016;91:670.e1–e6.

5 Michaud DS, Gallo V, Schlehofer B, Tjønneland A, Olsen A, Overvad K et al. , Reproductive factors and exogenous hormone use in relation to risk of glioma and meningioma in a large European cohort study. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev. 2010;19:2562-9.

6 Benson VS, Kirichek O, Beral V, Green J. Menopausal hormone therapy and central nervous system tumor risk: large UK prospective study and meta-analysis. Int J Cancer. 2015;136:2369-77.

7 Gil M, Oliva B, Timoner J, Maciá MA, Bryant V, de Abajo FJ. Risk of meningioma among users of high doses of cyproterone acetate as compared with the general population: evidence from a population-based cohort study. Br J Clin Pharmacol. 2011;72:965–8.

8 ter Wengel PV, Reijneveld JC, Lagerwaard FJ, Peerdeman S, Meningeomen, deel I: biologisch gedrag en behandelstrategieën. Tijdschr Neurol Neurochir 2010;111:200-9.

9 Bernat AL, Oyama K, Hamdi S, Mandonnet E, Vexiau D, Pocard M et al. Growth stabilization and regression of meningiomas after discontinuation of cyproterone acetate: a case series of 12 patients. Acta Neurochir. 2015;157:1741-6.

10 Zairi F, Aboukais R, Le Rhun E, Marinho P, Maurage CA, Lejeune JP. Close follow-up after discontinuation of cyproterone acetate: a possible option to defer surgery in patients with voluminous intracranial meningioma. J Neurosurg Sci. 2017;61:98-101.

 

 

Uw reactie

Velden voorzien van een * zijn verplicht

Nieuwsbrief

Mis niets meer en blijf op de hoogte van de ontwikkelingen binnen de NAPA.

Contact opnemen?