Hoog tijd om meerwaarde PA te verzilveren

De inzet van physician assistants vergroot de kwaliteit en toegankelijkheid van zorg. En draagt bij aan de tevredenheid van patiënten. Dat blijkt uit twee recente onderzoeksrapporten. De financiële effecten zijn minder duidelijk. Een betere registratie van de werkzaamheden zou daarom nuttig zijn.

tekst Robert Crommentuyn

beeld Getty Images

Taakherschikking leidt nog niet tot beter betaalbare zorg

Hoog tijd om meerwaarde PA te verzilveren

Marian Kaljouw, voorzitter van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa), spreekt heldere taal in het voorwoord van de Monitor Taakherschikking die op 1 april verscheen. ‘Taakherschikking’, zegt Kaljouw, ‘komt steeds prominenter in beeld als belangrijk instrument voor het bereiken van de juiste zorg op de juiste plek. Het is, als het goed wordt ingezet, een succesvol instrument voor het leveren van doelmatige en kwalitatief hoogwaardige zorg.’ De NZa-voorzitter ziet positieve effecten op het terrein van toegankelijkheid, kwaliteit van zorg en patiënttevredenheid.

Tot zover het goede nieuws. Want Kaljouw is ook kritisch over de stand van zaken met betrekking tot de taakherschikking. Volgens haar is het essentieel dat taakherschikking bijdraagt aan de betaalbaarheid van zorg. Maar of dat zo is, blijft vooralsnog onduidelijk. En dat is ernstig, aldus Kaljouw: ‘Op het gebied van betaalbaarheid zie ik tot op heden veel te weinig ontwikkelingen. Taakherschikking moet óók positief bijdragen aan de betaalbaarheid. Dit is essentieel als we samen de zorg toekomstbestendig willen houden. Sense of urgency ontbreekt!’

Tweesprong

Volgens Kaljouw loopt het op verschillende punten spaak. Zij stelt vast dat ziekenhuizen en andere zorginstellingen zich nog te veel laten leiden door een productieprikkel. Het systeem is erop ingericht om zoveel mogelijk omzet te maken. Door de inzet van PA’s en VS’en houden medisch specialisten tijd over. Maar dat leidt niet tot minder artsen, want die extra tijd wordt ingezet om meer en complexere patiënten te gaan behandelen. Het aantal PA’s en VS’en is tussen 2015 en 2017 met 11 procent gestegen. Dat ging echter niet gepaard met een afname van het aantal medisch specialisten. Integendeel: hun aantal nam met 4 procent toe. Ook hier past een waarschuwing, vindt Kaljouw: ‘Op de langere termijn kan taakherschikking pas leiden tot een daling van de uitgaven als er minder artsen nodig blijken te zijn en dezelfde verrichtingen door taakherschikkers tegen een lager tarief worden uitgevoerd.’

Volgens de NZa moet er vooral in de praktijk het een en ander veranderen. Belangrijk is dat elke zorgverlener op eigen naam zijn of haar activiteiten kan registreren. Alleen dan worden de effecten van taakherschikking inzichtelijk. Ook moet waar mogelijk het werk van de PA’s en VS’en in de kostprijzen en dbc’s worden verwerkt, en moet dit vervolgens ook in de onderhandelingen met zorgverzekeraars worden meegenomen. Dat moet in landelijke afspraken vast komen te liggen.

Want, zegt Kaljouw stellig, Nederland staat voor wat betreft taakherschikking op een tweesprong: ‘nemen we de “highway” omdat we ervan overtuigd zijn dat taakherschikking een goed instrument is om huidige uitdagingen het hoofd te bieden? Of wordt het “no way”, en moeten we constateren dat taakherschikking ons zorgstelsel niet de impulsen heeft gebracht die we voor ogen hadden? De tijd van pionieren, wennen en aftasten moet nu voorbij zijn’, zo besluit zij.

Aanbevelingen

De bevindingen van de NZa en de conclusie van Kaljouw sluiten naadloos aan bij het rapport ‘De financiële effecten van taakherschikking’ van het Radboudumc, dat in januari van dit jaar verscheen. Ook daarin wordt vastgesteld dat zorgactiviteiten van PA en VS onvoldoende zichtbaar zijn door het niet registreren op naam. De onderzoekers van het Radboud stellen dat regelgeving dit wel mogelijk maakt, maar dat zorgorganisaties het nog niet altijd (volledig) toestaan. Al is er wel een positieve beweging. De laatste jaren neemt de transparantie van de inzet van de PA’ en VS’en toe. Er worden meer dbc’s en zorgactiviteiten op naam geopend.

De onderzoekers van het Radboudumc doen in het rapport ‘de financiële effecten van taakherschikking’ een aantal aanbevelingen om de positie van de PA en de VS te versterken. Om te beginnen is het voor ziekenhuizen verstandig om te zorgen voor een goede financiële onderbouwing van hun inzet door het maken van businesscases. Bij een weldoordacht beleid wordt het potentieel van de PA maximaal benut, is het financiële effect groter en kan er gerichter worden gestuurd op productie.

Een andere aanbeveling is om PA’s en VS’en goed te informeren over de registratie- en productieregels in ziekenhuizen. Zij kunnen dan vaker hun productie registreren of aan de bel trekken indien het systeem daar niet of niet voldoende op is ingericht.

Tot slot raden de onderzoekers aan dat ziekenhuisbesturen beleid maken over taakherschikking. Nu ontbreken vaak centraal beleid en communicatie over de inzet van PA’s en VS’en; vakgroepen en afdelingen maken hun eigen afwegingen. Duidelijk beleid over bijvoorbeeld de verdeling van de loonkosten en de bevoegdheden van PA’s en VS’en versterkt hun positie en maakt het ook gemakkelijker om de financiële meerwaarde aan te tonen.

Halfvol

NAPA-voorzitter Vincent Straten is positief over de resultaten van beide onderzoeken. Het glas is volgens hem halfvol. Het beroep van PA is minder dan twintig jaar geleden in Nederland geïntroduceerd met de gedachte om de zorg anders te organiseren en een groeiende zorgvraag op te vangen. Naast het kosten­aspect spelen verbetering van kwaliteit en continuïteit van zorg een belangrijke rol om verder te gaan op de ingeslagen weg. Dat laatste is inmiddels voldoende aangetoond, en nu laait de vraag naar financieel voordeel op. ‘We moeten niet vergeten dat de PA’s pas sinds 2015 eigen dbc’s kunnen schrijven en dat systemen binnen instellingen daar niet gelijk op aangepast waren. De drie kostprijsonderzoeken van het Radboudumc laten zien dat er in relatief korte tijd stappen in de goede richting zijn gezet. Voor grotere stappen zijn grotere wijzigingen op verschillende fronten nodig, zeker als het gaat om de financiële aspecten van taakherschikking. Een van de aanbevelingen is om ziekenhuisbreed beleid op taakherschikking vast te stellen. Wij vinden het als NAPA belangrijk dat raden van bestuur en msb’s de PA’s daarbij actief betrekken. Een stap die daaraan voorafgaat is dat PA’s in de organisatie goed zijn georganiseerd en gepositioneerd. Deze beweging is landelijk in volle gang. Voor mij is “no way” geen optie, maar doen we het “the right way”.’ •

‘Taakherschikking is belangrijk voor de juiste zorg op de juiste plaats’

‘Nemen we de highway of wordt het no way?’

Toolbox voor inzet PA en VS

Deze toolbox kan door ziekenhuizen gebruikt worden bij (de overweging van) het aannemen van een PA of VS. Onderstaande vragen helpen bij het maken van een businesscase.

Waarom wilt u een PA of VS inzetten?

  • Vervanging huidige PA of VS – Vervanging andere functionaris (bijvoorbeeld aios/anios/medisch specialist)
  • Nieuwe rol/werkzaamheden (extra formatie)
  • Welke aandachtsgebieden?
  • Welke werkzaamheden?
  • Is het een functie voor een PA of voor een VS?

Effect op formatie

  • Hoeveel fte zet u in en wat zijn de bijbehorende loonkosten (in opleiding of afgestudeerd)?
  • Indien in opleiding: wie begeleidt de PA of VS i.o. en hoeveel tijd kost dit?

Effect op productie (1)

  • Welke werkzaamheden gaat de PA of VS overnemen van andere functionarissen? – Welke werkzaamheden zijn aanvullend?
  • Is er verschil in de hoeveelheid tijd die aan de werkzaam­heden besteed wordt nu de PA of VS deze uitvoert?

Effect op productie (2)

  • Welke werkzaamheden leiden tot zorgactiviteiten die gedeclareerd kunnen worden? – Welke kostprijzen horen bij deze zorgactiviteiten en moeten die aangepast worden?
  • Wat gaat de functionaris die voorheen de werkzaamheden deed, in de vrijgekomen tijd doen?

Aandachtspunten

  • Zorg dat de PA of VS registreert op naam, zodat inzichtelijk is wat de effecten zijn op productie. Maak duidelijke afspraken over supervisie en opleiding (wie?, tijd?).
  • Zorg voor monitoring van het rooster en de productie van de PA of VS en stuur op die manier op de inzet of stel de businesscase bij.

‘Voor grotere stappen zijn grote wijzigingen nodig’

Maak je meerwaarde inzichtelijk

Wat kun je zelf doen om je meerwaarde duidelijker voor het voetlicht te brengen?

Vijf praktische tips.

  1. Zorg voor een positieve positionering van het beroep. Maak duidelijk wat jouw taak als PA is en geef zo nodig het verschil met een VS aan.
  2. Is er voorafgaand aan jouw aanstelling een businesscase gemaakt? Laat je leidinggevende dit eventueel alsnog doen met behulp van de toolbox (zie blz 26).
  3. Besteed aandacht aan het financiële aspect van je werk. Wat kost jij en wat breng je op? Wie betaalt jouw salaris? En hoe is het geregeld met verrichtingen? Registreer je dbc’s onder je eigen naam? Bespreek dit met je leidinggevende. Wellicht kunnen er zaken anders en beter?
  4. Ga na wat er met een dbc in jouw ziekenhuis gebeurt. Staat de dbc op jouw naam of op die van de samenwerkende artsen? Vraag waarom de zaken zo georganiseerd zijn. Probeer je werk ook in financiële zin zichtbaar te maken.
  5. Schakel de NAPA in als jij of je leidinggevende vragen hebt. En laat ook van je horen als het wel goed geregeld is, zodat je een voorbeeld kunt zijn voor anderen.

De tabel op blz. 25 is ontleend aan het rapport De financiële effecten van taakherschikking van Radboudumc (blz. 33).

Pagina 33.

Uw reactie

Velden voorzien van een * zijn verplicht

Nieuwsbrief

Mis niets meer en blijf op de hoogte van de ontwikkelingen binnen de NAPA.

Contact opnemen?