Wie met een verstuikte enkel of een gebroken pols naar de spoedeisende hulp gaat, weet wat vaak volgt: lange wachttijden, drukte en het gevoel ‘tussen de echte spoedgevallen’ te zitten. In Dokkum is de acute zorg op een andere manier georganiseerd. De spoedpolikliniek is een innovatieve vorm van geplande spoedzorg die patiënten sneller helpt en de SEH ontlast.

Froukje van Nas is een van de physician assistants (PA’s) werkzaam bij de Spoedpolikliniek. Ze brengt een indrukwekkende achtergrond mee. Ze werkte jarenlang in de acute zorg, eerst als IC-verpleegkundige en daarna twintig jaar op de ambulance, waarvan de laatste drie jaar ook op de ambulancehelikopter. ‘Toen de kans van de helikopter voorbijkwam, heb ik dat gedaan. Maar ik wilde mij al langer medisch-inhoudelijk verder ontwikkelen en zo heb ik voor de PA-opleiding gekozen. Ik heb de opleiding gedaan bij een huisartsenpraktijk in een dorp in Friesland en bij de Dokterswacht Friesland. Zo kwam ik in contact met de Spoedpolikliniek in Dokkum. Ik werk hier nu drie jaar en ben sinds anderhalf jaar teamleider.’

De spoedpolikliniek is in 2021 als eerste in Nederland opgezet in Dokkum. Inmiddels is er een tweede locatie in het OLVG in Amsterdam. Het idee kwam van een spoedeisendehulparts die zag dat een groot deel van de mensen op de SEH eigenlijk niet thuishoort op een klassieke spoedafdeling. De spoedpoli richt zich op patiënten die snel hulp nodig hebben, met letsels die urgent zijn, maar beperkt complex. Denk aan laagenergetische trauma’s, breuken, verstuikingen en pijn op de borst. Froukje: ‘Vaak komen mensen onterecht op de SEH en moeten dan heel lang wachten. Door patiëntenstromen te differentiëren, kunnen deze patiënten veel sneller geholpen worden dan op een SEH.’

De spoedpolikliniek heeft geen beddenhuis en geen continue aanwezigheid van medisch specialisten. Dat vraagt om scherpe selectie aan de voorkant. Froukje: ‘Wat we hier niet zien zijn hoofdtrauma’s, schedelhersentrauma’s, thoraxtrauma’s en abdominale trauma’s, omdat deze patiënten sneller elders geholpen moeten worden. Patiënten worden naar ons doorgestuurd door huisartsen, en door de afdelingen radiologie, cardiologie en interne geneeskunde van het ziekenhuis. Voor de cardiologie doen we pijn op de borst klachten. Wanneer een huisarts twijfelt of een patiënt cardiale pijn op de borst heeft of dat het toch pulmonale of myogene klachten zijn, dan kunnen wij hier een differentiatie doen. Maar we kunnen ook hartritmestoornissen en hartkloppingen en electieve elektrische cardioversies uitvoeren. De juiste patiënt op de juiste plek blijft essentieel.’

De spoedpolikliniek wordt volledig gerund door physician assistants en verpleegkundig specialisten (VS’en). De patiëntencategorieën lenen zich hier goed voor. PA’s en VS’en beoordelen, diagnosticeren en behandelen patiënten zelfstandig. Froukje: ‘Wij hebben hier de volledige regie over de patiënt. Van binnenkomst tot vertrek doen we alles, zoals lichamelijk onderzoek en triage, diagnostiek en beoordeling van röntgenbeelden, gipsbehandelingen en immobilisaties, repositie van botdelen bij een breuk. Operaties worden niet uitgevoerd op deze locatie. Vervolgzorg vindt plaats in Sionsberg of andere ziekenhuizen. Traumachirurgen houden twee keer per week spreekuur in Dokkum voor follow-up van onze patiënten.’

Er werken momenteel twee PA’s en één VS, twee seh-­verpleegkundigen, twee traumachirurgen en twee verbandmeesters. Onze wens is om te groeien.

De spoedpolikliniek werkt nauw samen met de traumachirurgen van Heelkunde Friesland, de maatschap waarin alle Friese chirurgen zijn verenigd. Twee vaste traumachirurgen ondersteunen de afdeling via structureel overleg. Froukje: ‘Twee keer per week nemen we samen alle patiënten door. In 99 procent van de gevallen zijn zij akkoord met het door ons ingezette beleid.’

Volgens Froukje is de rust en continuïteit de grootste toegevoegde waarde van de spoedpolikliniek en de rol van de PA’s daarbinnen. ‘Dit is een hele rustige omgeving. Daardoor kunnen we de tijd nemen voor patiënten en veel uitleg geven.’ Die uitleg leidt tot tevreden patiënten én tot minder vervolgcontact. ‘Mensen mogen ons laagdrempelig bellen. Alleen dat al geeft geruststelling.’

Een belangrijk onderdeel van de werkwijze is het gebruik van de Virtual Fracture Care-app, die inmiddels in
43 Nederlandse ziekenhuizen wordt toegepast. Eenvoudige breuken die vroeger standaard in het gips gingen, worden nu vaak behandeld met een brace, sling of drukverband, met uitgebreide instructies in de app. Daardoor ligt er meer regie bij de patiënt zelf. Ze vinden er uitleg over hun letsel, het herstel, de opbouw van beweging én contactgegevens van de spoedpoli. De spoedpoli scoort een 8,9 op patiënttevredenheid.

Waar een bezoek aan de SEH al snel vier tot vijf uur kan duren, is de spoedpolikliniek ingericht op snelheid: ‘Omdat het om geplande spoedzorg gaat, is de patiëntenstroom beheersbaar en staan mensen binnen een uur weer buiten’. Dan hebben ze een volledige anamnese, lichamelijk onderzoek, aanvullende diagnostiek, beoordeling en behandeling gehad en er staat een controleafspraak gepland. Ook cardiale patiënten worden snel gezien, vaak nog dezelfde dag, terwijl de wachttijd elders weken kan zijn.

Het succes is als een lopend vuurtje door de provincie Friesland gegaan. ‘Als je snel zorg nodig hebt, dan moet je in Dokkum zijn.’ De dichtstbijzijnde SEH ligt op 30 kilometer afstand. Maandelijks behandelt de spoedpoli ongeveer 100 patiënten die anders naar de SEH zouden gaan.

Uitdagingen zijn er ook. De positionering van de PA moet beter, vindt Froukje. ‘Onze positie is bij de specialisten nog steeds niet helemaal duidelijk. Hoe kijken zij tegen ons aan? En hoe zorgen we ervoor dat zij ons als volwaardig zien? Er worden soms dingen besproken waar wij niet bij zijn, dan wordt er óver ons gesproken, of we iets wel of niet zouden kunnen. Wij horen daar aan tafel te zitten om mee te praten. We zijn bekwaam en bevoegd.’

Ook zijn er volop toekomstplannen. Zo wordt met de chirurgen, huisartsen en cardiologen gesproken over verdere samenwerking. Wat kunnen ze voor elkaar betekenen in de spoedzorg? Welke taken en verrichtingen kunnen in de spoedzorgkliniek gedaan worden om andere specialismen te ontlasten? Froukje: ‘Ik ben van mening dat de basis goed moet zijn en dat je van daaruit kan uitbouwen. We kunnen in de breedte ons verder ontwikkelen, zoals kleine chirurgische verrichtingen doen, die je makkelijk kunt inplannen. Ook met de cardiologen zijn we in gesprek om te kijken wat wij op de spoedpolikliniek nog meer zouden kunnen doen.’

Froukje is van mening dat de Spoedpolikliniek veel ­potentie heeft en het concept op veel meer plaatsen in het land uitgerold zou kunnen worden. ‘Ik vind het ­vooral heel mooi dat het zo uniek is en dat we dat met PA’s en VS’en volledig organiseren. We zijn nog volop in ontwikkeling, maar het biedt de PA heel veel mogelijkheden omdat je trauma-, cardio en acute zorg kan combineren en zelfstandig kunt uitvoeren.

De Spoedpolikliniek in Dokkum laat zien hoe acute zorg anders georganiseerd kan worden: efficiënt, patiëntgericht en met een grote rol voor de PA. Een plek waar patiënten sneller geholpen worden, professionals ruimte krijgen om zelfstandig te werken en de SEH ontlast wordt.

Froukje besluit: ‘Het leuke aan de Spoedpolikliniek, en ook aan mijn rol als PA en teamleider, is dat ik mag kijken hoe we er de allerleukste PA- functie van het land van kunnen maken. Want het is echt een unieke functie op een unieke afdeling!’

tekst: Maud Notten, communicatieadviseur NAPA
contact: communicatie@napa.nl
bron: NAPA Magazine, nr. 28, voorjaar 2026