Capaciteitsorgaan wil meer PA’s buiten de ziekenhuismuren opleiden

 

Capaciteitsorgaan
wil meer PA’s buiten
de ziekenhuismuren
opleiden

Het Capaciteitsorgaan berekende hoeveel opleidingsplekken er nodig zijn voor physician assistants. Projectleiders Ellen Dankers en Jan Jaap Janse lichten toe hoe ze kwamen tot het advies aan de minister om 250 PA’s per jaar op te leiden.

tekst Milena Babovic, directeur NAPA en Sophie Benoy-De Keuster, physician assistant

beeld Getty Images

Op een koude dinsdagochtend in februari zaten we met Ellen Dankers en Jan Jaap Janse, projectleiders bij het Capaciteitsorgaan, om de tafel om te praten over de raming die zij opstelden van de behoefte aan opleidingsplaatsen voor PA’s. In hun rapport zijn ook de uitkomsten verwerkt uit onderzoeken uitgevoerd door HHM en Prismant.

Ellen Dankers legt uit hoe het Capaciteitsorgaan te werk is gegaan: ‘In 2012 en 2016 hebben we al twee alumnionderzoeken uitgevoerd en dit is daarop een vervolg. Daardoor kunnen we nu trends zien over de groei van de beroepsgroep. Voor deze raming hebben we focusgroepen georganiseerd, de onlinevacatures en de demografische ontwikkeling van de patiëntenpopulatie geanalyseerd en een literatuurstudie gedaan. Daarnaast heeft onderzoeksbureau HHM in opdracht van het Capaciteitsorgaan voor het eerst in alle sectoren waar PA’s werken, op grote schaal werkgevers en specialisten bevraagd naar redenen voor het inzetten van PA’s en VS’en. Dat heeft veel nieuwe inzichten opgeleverd over trends in uiteenlopende sectoren, bijvoorbeeld op het vlak van taakverschuivingen.’

Wat zijn de meest verrassende uitkomsten?

Dankers: ‘De zorgvraag in de huisartsenzorg en de ouderenzorg stijgt sterk. Dankzij deze onderzoeken zien we dat daardoor ook de behoefte aan PA’s sterk stijgt.’

Jan Jaap Janse: ‘Ook het aantal PA’s in de medisch-specialistische zorg (MSZ, red.) heeft de afgelopen jaren een groei doorgemaakt. Inmiddels is de PA in ziekenhuizen een stabiele en bekende functie. Je mag zeggen dat de PA zich in de MSZ heeft gevestigd. In sectoren als de huisartsenzorg en de ouderenzorg bevindt de PA zich in een prille fase van ontwikkeling.’

Wie hebben jullie bij dit onderzoek betrokken?

Dankers vertelt dat in onderzoeken naar taakverschuiving meestal artsen worden bevraagd. Maar dan mis je een deel van het verhaal. Het middenmanagement en de hoofden behandeldienst spelen een belangrijke rol bij beslissingen over het opleiden en aannemen van een PA. Dankers: ‘De artsen zijn vooral inhoudelijk gericht als ze moeten kiezen wie welke taken gaat verrichten, terwijl managers veel praktischer zijn. Managers willen de roosters vol krijgen, kijken ook naar de betaalbaarheid en beschikbaarheid van personeel. Die praktische kant is ook belangrijk bij de besluitvorming. We zijn daarom blij dat wij ook deze partijen hebben gevraagd voor de focusgroepen, anders mis je een heel belangrijke stem.’

Maar wie geeft nu de doorslag of er een PA moet worden aangenomen?

Janse: ‘Het uiteindelijke besluit ligt veelal bij het management. De ervaringen van artsen zijn daarbij belangrijk. En de PA’s zelf ­zijn natuurlijk het beste reclamemateriaal. Want goede ervaringen zorgen ervoor dat de arts enthousiast is en een PA aan een collega aanbeveelt. Maar bij negatieve ervaringen kan het óók de andere kant op werken’.

Verdient een PA zichzelf terug?

Medisch specialisten en huisartsen zijn slecht op de hoogte van het rendement van een PA. Dat heeft Dankers verrast: ‘Het is bekend dat een PA zelfstandig behandelingen kan verrichten, maar artsen weten niet of nauwelijks hoe dat financieel uiteindelijk uitpakt. Daar is geen gedeelde kennis over.’

Janse vult aan: ‘Je kunt dit wellicht ten dele oplossen door het opleiden en het werkgeverschap in samenwerking met een grotere organisatie, zoals een ziekenhuis, gehandicaptenzorg- of VVT-organisatie te regelen. Er is op dit moment weinig mobiliteit tussen de sectoren. Net als de ontwikkelingen in de anderhalvelijnszorg, kan meer samenwerking in opleiden tussen de sectoren hier mogelijk een positieve bijdrage aan leveren.’

PA is een relatief jong beroep. Wat betekent dat voor de raming?

Dankers: ‘Slechts 12 procent van de PA’s is 55 of ouder. Dat betekent dat er relatief weinig leeftijdgerelateerde uitstroom is. Er hoeven dus nog niet veel mensen te worden opgeleid om aan de vervangingsvraag te voldoen. En de PA’s die wij nu opleiden, kunnen de komende jaren mee.’

Zijn er de afgelopen jaren genoeg PA’s opgeleid?

Janse: ‘De instroom in de MSZ is voldoende; er zijn weliswaar kleine tekorten, maar dat wordt de komende tijd ingelopen. In de huisartsenzorg is het aantal instromers in 2019 al verdubbeld, maar er moet nog meer gebeuren. Je kunt bijvoorbeeld een steviger opleidingsinfrastructuur neerzetten in de huisartsenzorg en de ouderenzorg.

De vraag naar PA’s in de verstandelijk gehandicaptenzorg (VG, red.) is ook heel groot. Maar in de raming is dat niet apart vermeld omdat het uiteindelijk maar om relatief kleine aantallen PA’s gaat. In ieder geval is de behoefte aan zorgprofessionals met zelfstandige behandelbevoegdheid in de VG-sector groot’.

Moeten de instroomeisen worden aangepast?

Dankers: ‘De instroom wordt op dit moment niet per sector verdeeld. De instroom is op de vraag gebaseerd. Als we daar verandering in aan willen brengen, dan zal dat niet vanzelf gaan. Zorg voor verbinding tussen de sectoren en inwerkprogramma’s zodat PA’s makkelijker in meerdere sectoren aan het werk kunnen gaan’. Daarnaast is helder onderscheid tussen een PA en VS wenselijk. Omdat dit onderscheid bij het middenmanagement niet goed in beeld is, zorgt het ervoor dat beide beroepen niet altijd juist worden ingezet.’

Wat zijn de belangrijkste bevindingen voor de toekomst?

Janse: ‘In de huisartsenzorg, de ouderenzorg en verstandelijk gehandicaptenzorg is er behoefte aan meer PA’s. Maar vragen over de opbrengsten en de kostenefficiëntie van PA’s staan dat nog in de weg. Daarnaast kan de PA een belangrijke rol vervullen bij de substitutie van zorg van de tweede naar de eerste lijn.’

Dankers: ‘Voor de instroom in de opleidingen zien we dat subsidie van opleidingsplaatsen erg belangrijk is en de subsidie loopt nu tot 2022. Verder is het van belang om goed in beeld te krijgen welke taken naar de PA verschuiven en welke trends daarin te zien zijn.’

Dankers en Janse hopen dat het niet bij deze raming blijft. Dankers: ‘Bij een volgende raming willen we inzoomen op de additionele taken van de PA, omdat een groter deel van de PA’s mogelijk als regisseur betrokken zal zijn bij diverse projecten in bijvoorbeeld de transmurale zorg. Daar is nu nog onvoldoende zicht op.’ •

 

Hoe betrouwbaar is een raming?

Dankers verwijst naar het onderzoek van Malou van Greuningen, die onlangs aan de universiteit van Tilburg is gepromoveerd op ‘Health work­force planning in the Netherlands’. Ze geeft haar oordeel over het werk van het Capaciteits­orgaan.

Dankers: ‘Als er data beschikbaar zijn van minimaal de laatste vijf jaar, dan spreken we van voldoende betrouwbaarheid. In deze raming zijn data vanaf 2012 meegenomen. Aan de andere kant is dit pas een eerste raming; een vervolgraming geeft altijd meer inzicht en zekerheid.

Deze raming is goed onderbouwd, maar we misten gegevens uit het opleidingsregister, herregistratiedata (om uitstroomverwachting te voorspellen) en declaratiedata op beroeps­niveau. Daardoor is het bijvoorbeeld lastig om een betrouwbaar beeld van de precieze omvang van taakverschuiving te geven. Een andere onzekerheid is de verschuiving van de zorg naar de anderhalve lijn. Daarom is de bandbreedte in ons advies relatief groot.’

‘Artsen zijn slecht op de hoogte van het rendement van een PA’

Samenvatting Capaciteitsplan Physician Assistant

  • Het Capaciteitsorgaan heeft onderzocht hoeveel PA’s er in 2031 nodig zijn. Dit zijn de belangrijkste uitkomsten; in de infographic staan álle uitkomsten.
  • Door de vergrijzing, meer multimorbiditeit en het overheidsbeleid neemt de zorgvraag toe. In sommige sectoren gaat de toename erg rap.
  • Er is meer behoefte aan zorgprofessionals die de regierol op zich kunnen nemen en zelfstandig kunnen functioneren over verschillende zorgschotten heen.
  • De vraag naar PA’s wordt deels ook veroorzaakt doordat PA’s taken van geneeskundig specialisten en van aiossen overnemen. Medisch specialisten houden daardoor meer tijd over voor complexe zorg.
  • Bijna de helft van de PA’s vervult ook additionele taken, gericht op het verbeteren van kwaliteit van zorg.
  • PA’s zijn een relatief jonge beroepsgroep (gem. 43 jaar en slechts 2% ouder dan 60); de verwachte uitstroom vanwege pensionering is de komende jaren laag.
  • Het Capaciteitsorgaan adviseert veldpartijen om na te denken over verdere mogelijkheden voor intersectoraal opleiden en herscholingstrajecten voor PA’s die switchen van specialisme. Ook wordt geadviseerd om het beroep PA bekender te maken bij bestuurders in de ouderen- en gehandicaptenzorg en bij het middenmanagement binnen de MSZ, die doorgaans beslissen over het aannemen van deze zorgprofessionals.
  • Het Capaciteitsorgaan adviseert om jaarlijks 250 opleidingsplekken te creëren. Met een verdeling voor 128 in medisch-specialistische zorg, 85 in huisartsenzorg en 37 in overige sectoren. Dit moet leiden tot twee keer zoveel PA’s (in fte’s) in tien jaar.

‘We moeten goed in beeld krijgen welke taken naar de PA verschuiven’

Infographic Alex Mathijssencontact

directeur@napa.nl

 

Bronnen:

Capaciteitsplan 2021-2024: Deelrapport 9a Physician Assistant 2019/12 https://capaciteitsorgaan.nl/app/uploads/2019/11/3.1-Rapportage-PA-2019.pdf
Prismant: Alumni van de masteropleiding Physician Assistant. 2019/12 https://capaciteitsorgaan.nl/app/uploads/2019/12/Capaciteitsplan-2021-2024-Deelrapport-9a-Physician-Assistant.pdf
HHM: Physician assistants en verpleegkundig specialisten in de zorg. Inzicht in factoren die van invloed zijn op de besluitvorming over het opleiden en aannemen van PA’s en VS’en. Totaalbeeld van vijf sectorale deelrapporten https://capaciteitsorgaan.nl/app/uploads/2019/10/PJ191177-Rapportage-onderzoek-PAVS_hoofdrapport-2.pdf
HHM: Physician assistants en verpleegkundig specialisten in de zorg. Inzicht in factoren die van invloed zijn op de besluitvorming over het opleiden en aannemen van PA’s en VS’en. Deelrapport Ouderenzorg 2019/10 https://capaciteitsorgaan.nl/app/uploads/2019/10/PJ191181-Rapportage-onderzoek-PAVS_deelrapport-Ouderenzorg.pdf
HHM: Physician assistants en verpleegkundig specialisten in de zorg. Inzicht in factoren die van invloed zijn op de besluitvorming over het opleiden en aannemen van PA’s en VS’en. Deelrapport Huisartsen 2019/10 https://capaciteitsorgaan.nl/app/uploads/2019/10/PJ191179-Rapportage-onderzoek-PAVS_deelrapport-Huisartsenzorg.pdf
HHM: Physician assistants en verpleegkundig specialisten in de zorg. Inzicht in factoren die van invloed zijn op de besluitvorming over het opleiden en aannemen van PA’s en VS’en. Deelrapport Revalidatiezorg 2019/10 https://capaciteitsorgaan.nl/app/uploads/2019/10/PJ191182-Rapportage-onderzoek-PAVS_deelrapport-Revalidatiezorg.pdf
HHM: Physician assistants en verpleegkundig specialisten in de zorg. Inzicht in factoren die van invloed zijn op de besluitvorming over het opleiden en aannemen van PA’s en VS’en. Deelrapport Medisch Specialistische Zorg 2019/10 https://capaciteitsorgaan.nl/app/uploads/2019/10/PJ191180-Rapportage-onderzoek-PAVS_deelrapport-Medisch-Specialistische-z….pdf
HHM: Physician assistants en verpleegkundig specialisten in de zorg. Inzicht in factoren die van invloed zijn op de besluitvorming over het opleiden en aannemen van PA’s en VS’en. Deelrapport Gehandicaptenzorg 2019/10 https://capaciteitsorgaan.nl/app/uploads/2019/10/PJ191178-Rapportage-onderzoek-PAVS_deelrapport-Gehandicaptenzorg.pdf
KIWA: Alumni van de masteropleiding Physician Assistant. 2016/06 https://capaciteitsorgaan.nl/app/uploads/2016/06/201606-Alumni-masteropleiding-PA-2016-DEF.pdf
KIWA: Alumni van de masteropleiding Physician Assistant. 2013/03 https://capaciteitsorgaan.nl/app/uploads/2016/02/2013_Rapport-Alumni-Physician-Assistant-eindversie.pdf
Proefschrift Malou van Greuningen. Health workforce planning in the Netherlands How a projection model informs policy regarding the general practitioner and oral health care workforces https://pure.uvt.nl/ws/portalfiles/portal/13367016/Van_Greuningen_health_12_10_2016.pdf

Uw reactie

Velden voorzien van een * zijn verplicht

Nieuwsbrief

Mis niets meer en blijf op de hoogte van de ontwikkelingen binnen de NAPA.

Contact opnemen?