De rol van physician assistant in de anderhalvelijnszorg

PA-potentieel

De afgelopen jaren komt steeds meer anderhalvelijnszorg van de grond. Daarin kunnen physician assistants en verpleegkundig specialisten een belangrijke rol gaan spelen. Een praktijkvoorbeeld in Friesland toont dat aan.

tekst Anneke van Vught, PhD, associate lector, lectoraat organisatie van zorg en dienstverlening, HAN
Itske Kappert, physician assistant, regiopoli Drachten
beeld Getty images

De juiste zorg op de juiste plek is een ontwikkeling in het anders organiseren van de zorg met als doel (duurdere) zorg voorkomen, zorg vervangen en zorg verplaatsen. Het verplaatsen van zorg die voorheen door een medisch specialist in het ziekenhuis verleend werd, naar de patiënt thuis of in een gezondheidscentrum, (wijk)kliniek of huisartsenpraktijk wordt aangeduid als anderhalvelijnszorg.
In de afgelopen jaren zijn verschillende initiatieven gestart om anderhalvelijnszorg vorm te geven en te evalueren.1 Deze beperkt complexe medisch-specialistische zorg wordt momenteel vooral verleend door medisch specialisten en/of huisartsen.2 Hoewel de eerste ervaringen van anderhalvelijnszorg positief zijn, is het de vraag of medisch specialisten en huisartsen wel opgeleid en bedoeld zijn om deze beperkt complexe medische zorg buiten het ziekenhuis te verlenen. Met de toenemende zorgvraag is het beter om te differentiëren: artsen voor (hoog)complexe medische zorg en anderen (indien mogelijk) voor de minder complexe medische zorg. De introductie van physician assistants (PA’s) en verpleegkundig specialisten (VS’en) voor anderhalvelijnszorg is een mogelijk alternatief.
Er is in de periode 2016-2019 onderzoek gedaan om inzicht te krijgen in het potentieel van anderhalvelijnszorg waarbij PA’s en VS’en betrokken zijn. Onderzocht is op welke wijze PA’s en VS’en werkzaam zijn in anderhalvelijnszorg, wat de haalbaarheid is (inclusief belemmerende en bevorderende factoren voor implementatie) en wat de (ervaren) effecten zijn.3 Dit is gedaan door het uitvoeren van een internationale systematic review, survey, verdiepende interviews met stakeholders en het verdiepen van vier praktijkvoorbeelden met PA of VS in anderhalvelijnzorg.1

PA’s en VS’en
brengen beperkt complexe zorg
dicht bij de patiënt

Een van de vier uitgewerkte praktijkvoorbeelden betreft het werk van PA Itske Kappert, die binnen de regiopoli in Drachten werkzaam is en daar spreekuur houdt voor beperkt complexe gynaecologische klachten. In het kader staat uitgelegd hoe Kappert is ingebed in de organisatie, hoe zij samenwerkt met andere professionals, wat de ervaringen zijn met de zorg die zij verleent en welke factoren bevorderend en belemmerend zijn in de implementatie van een PA in de regiopoli.

Dicht bij de patiënt
Uit de conclusie van het onderzoek blijkt dat de inzet van PA’s en VS’en in anderhalvelijnszorg een mogelijkheid lijkt om de gezondheidszorg kwalitatief hoogwaardig en toegankelijk te houden en de kosten te beheersen, tegen het licht van een stijgende zorgvraag. Hoewel deze ontwikkeling in het beginstadium is, zien beleidsmakers en professionals volop potentieel om met de inzet van PA’s en VS’en beperkt complexe medische zorg dicht bij de patiënt te organiseren. Zij hebben veel vertrouwen in de competenties van deze zorgprofessionals. Ook patiënten en naasten waarderen de zorg dichtbij, de korte wachttijd, persoonsgerichte benadering en het gelijkwaardig contact door de PA of VS.
Veel initiatieven van anderhalvelijnszorg starten bij een PA of VS met een goed idee. Het is daarom als PA heel belangrijk om je idee uit te dragen en samenwerkingspartners te zoeken om het idee verder uit te werken, te implementeren en evalueren. Ook is het noodzakelijk om belemmerende factoren zoals het ontbreken van structurele financiering, veilige gegevensuitwisseling en samenwerkingsovereenkomsten weg te nemen zodat anderhalvelijnszorg ook mogelijk is.

Evaluaties
Een punt van zorg bij bestaande initiatieven is de omissie van een gedegen evaluatie. Evaluaties zijn noodzakelijk om de meerwaarde aan te tonen en daarmee als nieuwe zorgvorm ook bekostiging voor elkaar te krijgen. In het komende anderhalf jaar wordt het bovenstaande praktijkvoorbeeld geëvalueerd, net als drie andere praktijkvoorbeelden. Dit resulteert in een concrete handreiking voor de implementatie van PA’s en VS’en in anderhalvelijnszorg. Met deze handreiking kunnen organisaties zelf aan de slag gaan met de implementatie van PA’s en VS’en in anderhalvelijnszorg, inclusief het opstellen van een businesscase.4
contact
a.vanvught@han.nl

Physician assistant Itske Kappert: ‘Tijdens mijn werkzaamheden in de tweede lijn kwam ik erachter dat een deel van mijn werk ook prima buiten het ziekenhuis gedaan kon worden. Toen ik in contact kwam met een enthousiaste huisartsencoöperatie wist ik dat dit realiteit kon worden! De regiopoli is kleinschalig, de lijnen zijn kort en dit zorgt voor mij voor een prettige werkomgeving en bovenal ook voor een hoge patiënttevredenheid!’

Anneke van Vught, associate lector organisatie van zorg en dienstverlening, HAN:
‘Heb je als physician assistant een goed idee om de zorg die je nu verleent in het ziekenhuis, buiten het ziekenhuis te verlenen, draag dan je idee uit en zoek samenwerkingspartners. Deze initiatieven sluiten een-op-een aan bij de nationale Kennisagenda Juiste Zorg op de Juiste Plek.’

Bronnen

  1. https://zorgmasters.nl/uitgelicht/ruimte-voor-pas-en-vsen-in-anderhalvelijnszorg/
  2. Drewes, H.W., van Vooren, N.J.E., Steenkamer, B., Kemper, P.F., Hendrikx, R.J., Baan, C.A. Regio’s in beweging naar een toekomstbestendig gezondheidssysteem. Landelijke Monitor Proeftuinen – reflectie op 5 jaar proeftuinen. Utrecht: RIVM; 2018.
  3. Van Vught, A., van Erp, R., Laurant, M., van den Brink, G. Ruimte voor Physician Assistants en Verpleegkundig Specialisten in anderhalvelijnszorg. Nijmegen: Hogeschool van Arnhem en Nijmegen; 2020
  4. https://zorgmasters.nl/uitgelicht/implementatiewijzer-voor-pa-en-vs-in-anderhalvelijnszorg/
    Praktijkvoorbeeld PA gynaecologie in de regiopoli Drachten

Organisatie


In de regiopoli in Drachten worden sinds mei 2019 de spreekuren uitgevoerd door een physician assistant. De PA werkt zelfstandig in samenwerking met de Huisartsencoöperatie. De PA werkt niet samen met de vakgroep gynaecologie van het ziekenhuis.


Aantal PA’s


Eén PA is werkzaam als zzp’er en wordt twee tot drie dagdelen per week ingezet, afhankelijk van het patiëntenaanbod.


Taken PA


Diagnostiek bij gynaecologische klachten is met echoscopie mogelijk. Verder brengt de PA pessaria en spiralen in en doet de controles daarvan. Op termijn zullen de indicaties nog worden uitgebreid.


Doelgroep


Patiënten met niet-acute en laag-complexe gynaecologische klachten die normaal gesproken doorgestuurd zouden worden naar de tweede lijn.


Toewijzing zorg


De huisarts verwijst naar regiopoli op basis van indicaties voor transvaginale echo’s, pessarium en spiralen. Overige indicaties worden verwezen naar het ziekenhuis.


Samenwerking met andere professionals



De PA rapporteert aan en overlegt met de verwijzend huisarts. Er is intercollegiaal consult met een gynaecoloog in een nabijgelegen ziekenhuis. De projectleiders van de regiopoli en de PA evalueren regelmatig op vooral praktische zaken rondom de spreekuren en de organisatie.


Financiering en bekostiging


De financiering door zorgverzekeraars verloopt via het budget voor zorgvernieuwing van de huisartsenzorg (segment 3). Alle kosten worden door de regiopoli gedeclareerd bij de zorgverzekeraars. De regiopoli betaalt een vergoeding voor de geleverde diensten van de PA als zzp’er.


(Ervaren) gerealiseerde effecten


Patiënten waarderen de snelle behandeling, korte wachttijd en kleinschaligheid van de Regiopoli.
Patiënten waarderen de persoonsgerichte communicatie van de PA, de afwezigheid van een hiërarchische verhouding en hebben vertrouwen in diens deskundigheid.


Ervaringen van professionals met de inzet van de PA


De PA zou eerst starten op basis van een supervisieregeling met de gynaecologen. Een visieverschil binnen de vakgroep gynaecologie over de afbakening van het medisch domein belemmerde de inzet van de PA. Daarop is besloten de samenwerking met de vakgroep gynaecologie te beëindigen en de PA in te zetten vanuit het samenwerkingsverband met de huisartsencoöperatie.


Bevorderende factoren


Goede communicatieve vaardigheden van de PA, het meepraten en meebeslissen over het beleid, vaardig op het terrein waarop zij wordt ingezet.
Beschikbaarheid van de PA.
Acceptatie van de functie PA door de patiënten.
Voldoende patiëntenvolume.
Gedeelde visie van projectleiders en de zorgverzekeraars.
Volhardende, enthousiaste en overtuigde leidinggevenden en management.


Belemmerende factoren


Onbekendheid bij medisch specialisten met de competenties en de bevoegdheden van de PA.
Medisch specialisten die vinden dat alleen zij de zorg kunnen uitvoeren.
Angst bij medisch specialisten voor vermindering van productie.
Koudwatervrees en weerstand in de organisatie.


* De beschrijving van het praktijkvoorbeeld is tot stand gekomen door interviews met een bestuurder/huisarts, projectleider, gynaecoloog, cardioloog, physician assistant en vier patiënten. Daarnaast is gebruik gemaakt van het document: ‘Project uitvoering anderhalvelijnszorg (2015)’.

Uw reactie

Velden voorzien van een * zijn verplicht

Nieuwsbrief

Mis niets meer en blijf op de hoogte van de ontwikkelingen binnen de NAPA.

Contact opnemen?