Een rol bij de lijkschouw

/ Praktijkperikel

Carola van der Helm
is physician assistant ouderengeneeskunde bij WoonZorgcentra Haaglanden in Den Haag.

 

Een rol bij de lijkschouw
beeld Getty Images

Het is maandag en ik ben als enige medisch behandelaar aanwezig in het verpleeghuis met honderd patiënten. Ik ben medisch verantwoordelijk voor meerdere afdelingen; ook neem ik de afdelingen van de arts waar als die afwezig is, waarbij ik altijd (telefonisch) een specialist ouderengeneeskunde kan consulteren voor advies.

Al vroeg in de ochtend word ik bij een patiënt met dementie en eindstadium hartfalen gevraagd. Hij is erg benauwd. De afgelopen weken zijn er meerdere behandelingen geprobeerd om de benauwdheid te verminderen, maar alle zonder goed resultaat. Bij binnenkomst in de kamer zie ik direct een zeer benauwde man met forse angst in zijn ogen. Na kort onderzoek is me duidelijk dat deze patiënt stervende is en snel een behandeling nodig heeft voor een comfortabel sterfbed.
Volgens onze werkafspraken overleg ik telefonisch met een specialist ouderengeneeskunde van een andere verpleeghuislocatie over het starten van het zorgpad stervensfase en de daarbij passende medicamenteuze behandeling. Na het beschrijven van de casus en mijn bevindingen uit het lichamelijk onderzoek is ze het met me eens: overlijden is onafwendbaar en voor nu lijkt het starten met morfine de beste eerste stap om de benauwdheid te behandelen.

Na overleg met de familie begin ik zo snel mogelijk met de morfine

Na overleg met de familie begin ik zo snel mogelijk met de morfine. In de loop van de ochtend loop ik vrijwel ieder uur bij de patiënt binnen om te controleren hoe het gaat. Vanwege de aanhoudende benauwdheid pas ik de dosering van de morfine aan en geef een extra medicijn tegen de angst. Wanneer ik eind van de ochtend weer de kamer binnenstap is er veel veranderd. Er heerst rust, de patiënt is rustig en ontspannen en ook de familie heeft vrede met de huidige situatie.

Rond vier uur ’s middags word ik opnieuw gebeld door de afdeling; de patiënt is in bijzijn van zijn familie in alle rust overleden. Ik bel de specialist ouderengeneeskunde die ik eerder ook al aan de lijn heb gehad en vraag haar of zij kan komen om de patiënt te ‘schouwen’ en een verklaring af te geven van een natuurlijke dood. Als PA mag ik dat wettelijk gezien niet zelf doen, maar het is wel verplicht na ieder overlijden. Als ze vraagt hoe de dag is verlopen vertel ik haar welke verdere medicamenteuze stappen ik heb doorlopen en dat de patiënt uiteindelijk rustig is overleden. Ze complimenteert me met het goede handelen, en uit haar verbazing over het zorgsysteem betreffende het schouwen van overleden patiënten. Als PA mag ik een patiënt zelfstandig medisch behandelen van binnenkomst in het verpleeghuis tot overlijden, maar zodra hij of zij is overleden mag ik geen lijkschouw verrichten en een over­lijdensverklaring afgeven.

Natuurlijk maakt mijn collega tijd voor de schouw van mijn patiënt en komt ze naar mijn locatie toe. Dat is niet zonder risico, want op de locatie waar ze werkt heerst een corona-uitbraak en de kans bestaat dat ze de besmetting meebrengt naar mijn – nog coronavrije – locatie. Bij aankomst duikt ze in het digitale dossier om de overleden patiënt te leren kennen en vraagt ze me wat ik denk dat de doodsoorzaak is; ik ken de patiënt immers goed. Na de schouw, waarbij ze kennismaakt met de familie en hen condoleert, vult ze het papierwerk in en sluiten we beiden onze dag af met een gevoel van voldoening. Het leveren van goede en persoonlijke stervensbegeleiding vind ik een van de mooiste onderdelen van mijn vak.

Ik mag de patiënt zelfstandig behandelen maar geen lijkschouw verrichten

Toch blijf ik me onderweg naar huis afvragen waarom de lijkschouw in Nederland nog niet bij wet zo geregeld is dat de physician assistant, en ook de verpleegkundig specialist (VS) met een vergelijkbare functie, hem mogen verrichten. Ik heb als behandelaar al een relatie opgebouwd met de patiënt en diens familie. In de huidige situatie moet de familie bij overlijden van de patiënt weer kennismaken met een nieuwe behandelaar, enkel en alleen voor de lijkschouw. Voor familie is dat vaak verwarrend en voor mij als behandelaar voelt het alsof ik ineens niet meer als volwaardig word gezien. En dat terwijl ik als behandelaar van de patiënt vaak zelf het beste een inschatting van de doodsoorzaak kan maken.

Ik ben ervan overtuigd wij als PA’s voldoende competent zijn om opgeleid te worden om de lijkschouw te verrichten, zoals wij ook worden opgeleid om voorbehouden han­delingen uit te voeren. Daardoor kunnen we nog meer bijdragen aan het ontlasten van de zorg. Ik ken collega-PA’s die in hun organisatie nu niet worden ingezet om diensten te draaien, louter omdat zij geen patiënten kunnen schouwen en er dus altijd ook een andere collega beschikbaar moet zijn. Dat leidt tot een hogere werkdruk voor de collega’s die wel diensten draaien, terwijl de PA uitermate geschikt is om mee te delen in de werkdruk. Ook is het niet tijds- en kostenefficiënt om een arts van een andere locatie te laten komen terwijl ik zelf al op locatie aanwezig ben. Bovendien lijkt me het risico dat het coronavirus wordt verspreid door extra verplaatsingen tussen verschillende verpleeghuizen absoluut niet wenselijk.

In het voorjaar van 2020, tijdens de eerste coronagolf, heeft deze kwestie al eens op de politieke agenda gestaan en zijn er Kamervragen over gesteld. Dat heeft echter nog niet geleid tot een conceptaanpassing in de Wet op de lijkbezorging. Met het oog op het ontstaan van nieuwe coronavarianten, maar ook van andere virussen zoals het norovirus, blijft het een uitdaging om grote uitbraken in verpleeghuizen te voorkomen en medisch personeel zo efficiënt mogelijk in te zetten.

Beste ministers, kunnen we zorgen dat dit zo snel mogelijk goed geregeld is en dat physician assistants, en niet te vergeten verpleegkundig specialisten, de lijkschouw mogen verrichten? Of blijft dit een paarse krokodil?

Carola van der Helm

www.linkedin.com/in/carolavanderhelm
Heeft u ook een perikel? Stuur uw verhaal naar redactie@napa.nl

Dit artikel in pdf

Uw reactie

Velden voorzien van een * zijn verplicht

Nieuwsbrief

Mis niets meer en blijf op de hoogte van de ontwikkelingen binnen de NAPA.

Contact opnemen?